Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Prezidiumınıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ işğaline qarşılıq kününe BEYANATI

26.02.2026

On eki yıl evel rusiye federatsiyası Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerini silâlı şekilde işğal etmege başladı. 2022 senesi kiçik aynıñ 24-ndeki bu halqara cinayet aktı Ukrayinağa qaşı tolu miqyaslı silâlı tecavuzğa çevirilip, dünyanı global çatışma sıñırına ketirdi.

Rusiye Qırımnı zapt etmege yıllarca azırlana edi, qırımtatar halqınıñ aqlarınıñ ğayrıdan tiklenilmesine keder etmek ve olarnı maqsatqa uyğun şekilde taqip etmek içün haber meydanını muntazam temizley ve rusiye tarafdarı olğan firqalarnı qullanaraq,  akimiyet qurulışlarına agentlerni sıza edi.

Ukrayinanıñ Avropa ve Avropa-Atlantik integratsiyasına yolunı açqan Menlik İnqilâbınıñ ğalebesi, Kreml içün Rusiye imperiyasını ğayrıdan tiklemek planında strategik bir yıqıluv oldı. 2014 senesi kiçik ayda Moskva, “beşinci kolonna”nıñ desteginen yarımadada devlet organları ve quvet strukturalarındaki agentlerniñ tarqalğan ağı Qırımnıñ Ukrayinadan ayırılması qararına kütleviy destek kösterir dep tüşüne edi.

Kremlniñ planı, yarımada sakinleriniñ “istegenini göñülli olaraq bildirgenleri”ni halqara toplulıqqa köstermek içün, referendumnıñ numayış etilmesini közde tuta edi. Bu qanunsız qararnı qabul etüv rusiye mahsus hızmetleri tarafından celp etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ reberligi ve mebuslarınıñ bir qısmına yüklendi.

rusiye federatsiyasınıñ küç qullanuvını toqtatmaq içün Qırımtatar Milliy Meclisi, bölge Meclisi, Qurultay vekilleri ve cemaat faalcileri büyük bir añlatma işine başladılar. Olar Qırım sakinlerini ve akimiyet organlarını rusiyege qoltutqan teşkilâtlarnıñ ve Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurası mebuslarınıñ separatist areketleriniñ felâketli aqibetleri aqqında tenbiyelediler.

Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reberligi ve azaları separatistlerniñ yolbaşçıları, uquq qorçalayıcı organlarınıñ yolbaşçıları ve mebuslar ile defalarca körüşkenine baqmadan, Ukrayinanıñ topraq bütünliginiñ saqlanmasına çağıruvlar neticesiz oldı – rusiyege qoltutqan quvetler Kreml emirlerini yerine ketirip, Ukrayina Anayasasını añlayışlı olaraq körmemezlikke urdı.

Ukrayina Yuqarı Şurasına Qırımdaki kritik vaziyetni çezmek içün acele kirişmek kerekligi aqqında muracaatları cevapsız qaldı.

2014 senesi kiçik aynıñ 23-nde Aqyarda rusiye federatsiyasınıñ arbiy hızmetçileri tarafından teşkil etilgen rusiye tarafdarı miting vaqtında şeer akimiyeti devirildi. Meydanda şeerniñ “halq meri”niñ saylanuvı ilân etildi.

Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası reberliginiñ bir qısmı ve Rusiyege qoltutqan teşkilâtlarnıñ separatist areketlerini toqtatmaq içün bütün siyasiy imkânlarnı qullanıp, 2014 senesi kiçik aynıñ 25-nde aqşam Qırımtatar Milliy Meclisi Bütünqırım mitinginiñ acele çağırılması aqqında qarar aldı. Ukrayinanıñ topraq bütünligine qoltutuv aktsiyası ve Qırımnı qaytaruv ıntıluvlarına qarşı aktsiya ertesi künü Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ binası ögündeki meydanda keçirilecek edi.

2014 senesi kiçik aynıñ 26-nda qırımtatarlarnıñ çoqusı teşkil etken Bütünqırım mitinginiñ iştirakçileri bütün dünyağa tamır halqınıñ deñişmez nazar noqtasını kösterdiler: Qırım – qırımtatar halqınıñ tarihiy vatanı ve Ukrayinanıñ ayırılmaz parçasıdır. Vatandaşlıq borcunı eda etip, olar Kremlniñ planlarını bozıp, Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ sessiyası vaqtında Rusiyege qoltutqan mebuslarğa Qırımnıñ rusiye federatsiyasınıñ terkibine “göñülli qoşulması” illüziyasını yaratmağa imkân bermediler.

Bu kün – 2014 senesi kiçik aynıñ 26-sı – Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ işğaline qarşılıq timsali oldı.

Lâkin Ukrayina devlet akimiyeti organları miting iştirakçileri tarafından berilgen imkândan faydalanmayıp, öz vekâletlerini yerine ketirmediler. 2014 senesi kiçik aynıñ 26-dan 27-ge keçer gecesi Rusiye Qırımnı silâlı şekilde zapt etti.

O vaqıttan berli Qırım yarımadası halqara gumanitar uquqınıñ muntazam bozuluvları meydanı olıp qala, anda işğalli Rusiye akimiyeti daa da sert ve tsinizmnen devam ete:

• tamır qırımtatar halqına nisbeten onıñ qavmiy, til ve medeniy kimliginiñ yoq etilmesine doğrultılğan genotsid siyaseti;
• cemaat faalcileri, jurnalistler ve diniy erbaplarnıñ taqip etilüvi;
• Qırım sakinleriniñ iradesi ve isyanını bastırmaq içün siyasiy sebeplerden açılğan cinaiy davalarnıñ qullanılması;
• işğal etilgen Qırım sakinleriniñ işğalci devletniñ silâlı quvetlerine qanunsız çağırılması ve askerlikke kütleviy çağırılması;
• tamır qırımtatar halqınıñ demografik deñiştirüv ve maqsatlı sürgün etüv siyasetiniñ amelge keçirilmesi.

Qırım Ukrayinağa qarşı tecavuz içün arbiy temelge çevirildi ve bütün Qara deñiz bölgesi içün daimiy telüke menbası oldı.

Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ işğaline qarşılıq künü munasebetinen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Reisi şunı qayd ete:

• Qırım Ukrayinanıñ ayırılmaz bir parçasıdır ve öyle olıp qalacaq. Tecavuzcınıñ iç bir qararı, sahte referendumlar ya da işğalniñ halqara qanunlaştırılmasına ıntıluvları iç bir uquqiy küçke saip degil ve olmaycaq;
• Qırımnıñ işğalden azat etilmesi – Ukrayinanıñ topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesi ve adaletli ve devamlı barışıqnıñ tesis etilmesiniñ şartıdır. Qırım yarımadasınıñ azat etilmesinden ğayrı, mustaqil Ukrayina devletiniñ havfsızlığı ve inkişafını kefil etmek, em de bütün dünyada istiqrarnı ğayrıdan tiklemek imkânsızdır;
• Ukrayina Nazirler Kabineti tamır qırımtatar halqınıñ temsil organınıñ uquqiy statusını Qırımtatar Milliy Meclisine bermege qarar almalı.

Cenkni toqtatmaq yolları aqqında halqara munaqaşalar çerçivesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Reisi şunı bildire:

• er angi muzakere teşebbüsleri, Ukrayinanıñ halqara seviyede tanılğan sıñırları içinde suvereniteti ve topraq bütünligine tam ürmet etüv şartınen meşru ola bile;
• Qırım meselesini “sıñırdan” çıqarmaq, statusını “buzlatmaq” ya da işğalden azat etilüvini lâğu etmek ıntıluvları qabul etilmey ve halqara uquq normalarına zıt kele;
• Qırımnıñ keleceginen bağlı iç bir qarar Ukrayina devleti ve tamır qırımtatar halqınıñ iştiraki ve doğrudan-doğru razılığı olmadan qabul etilmeycek.

Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Reisi halqara toplulıqnı Ukrayina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenilmesine qadar istilâcı devletke qarşı sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege ve cenk cinayetleri ve insanlıqqa qarşı cinayetler içün mesüliyetke çeküv mehanizmlerini quvetleştirmege çağıra.

Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Reisi Ukrayinağa azatlıq ve adalet oğrunda küreşinde qol tutqan bütün devletlerniñ yolbaşçılarına, parlamentlerine, ükümetlerine ve halqlarına teren minnetdarlığını bildire. Hususan, Ukrayina havfsızlıq ve mudafaa quvetleriniñ arbiy hızmetçilerine, ellerinde silânen Ukrayina devletini qorçalağan biñlerce Qırım sakinine, işğal etilgen yarımadanıñ Ukrayinağa sadıq olğan yüz biñlernen sakinlerine.

Qırım Ukrayina devletiniñ ayırılmaz parçası ve qırımtatar halqınıñ vatanıdır.

Ukrayinağa şañ-şerefler!

                           Refat Çubarov

Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Reisi

2026 senesi kiçik aynıñ 26-sı

Kıyiv ş.