Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Prezidiumınıñ Dünya tamır halqları halqara kününe bildirüvi

09.08.2026

Arman ayınıñ 9-nda dünya toplulığı Dünya tamır halqları halqara kününi qayd ete. Bu kün tamır halqlarınıñ öz kimliklerini saqlamaq, keleceklerini belgileycek devlet qararlarında iştirak etmek ve tarihiy topraqlarında serbest inkişaf etmek aqqını tasdıqlamaq içün teşkil etilgen.

Silâlı çatışmalar ve işğal şaraitinde bu aqlar ayrıca telükege oğray ve halqara uquqiy diqqat ve semereli qoruvğa muhtac.

12 yıl devam etken Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrayinağa qarşı istilâsı, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ vaqtınca işğali yekâne tarihiy Vatanı ve Ukrayina devletiniñ mustaqil toprağınıñ ayırılmaz parçası Qırım olğan qırımtatar, qaray ve qırımçaq halqları içün – Ukrayina tamır halqları içün – doğrudan-doğru ayat telükesi yarattı.

Qırımtatar halqı içün şimdiki Rusiye işğali Rusiyeniñ asırlar devamında alıp barğan basqıncı siyasetiniñ devamıdır. 1783 senesi Qırım hanlığınıñ Rusiye tarafından qanunsız ilhaqı, tamır halqınıñ sistematik sürgünligi ve 1944 senesi sürgünligi vaqtından başlap, qırımtatar halqı kene de Vatanı, tili, medeniyeti ve milliy özgünliginiñ ğayıp olması telükesi altında buluna.

Qırımtatar halqınıñ tam aq-uquqlarını tiklev ceryanı onlarca yıl devam etken zorbalıqsız milliy areket sayesinde tuvğan toprağına qaytqanınen başlandı ve Rusiye silâlı tecavuzınıñ yañı basamağınen toqtatıldı.

2014 senesi kiçik ayda Rusiye Federatsiyası Qırımnı işğal etip, qırımtatar halqına qarşı repressiyalarnıñ yañı basamağını başlattı.

Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini qanunsız yasaq etüv, siyasiy sebeplerden taqip ve apis cezaları, muntazam tintüvler, zorbalıqnen ğayıp etüv, faalciler, jurnalistler, diniy cemiyetler ve mustaqil matbuat vastalarına basqı, em de işğalci devletniñ silâlı quvetlerine mecburiy çağıruv – istilâcı devletniñ genotsid siyasetiniñ bir qısmıdır.

Aynı zamanda Rusiye Federatsiyası halqara uquq qaidelerini qaba şekilde bozıp, Qırımnıñ demografik, qavmiy ve medeniy hususiyetini añlı tarzda deñiştire. Yarımadağa RF vatandaşlarınıñ kütleviy şekilde suniy yerleşmesi, qırımtatar ve ukrayin tilleriniñ ruslaştırılması ve tolusınen yoq etilmesi, medeniy miras obyektleriniñ saipleştirilmesi ve bozulması, topraq ve tabiiy resurslarnıñ qanunsız alınması, cemiyetniñ askeriyleştirilmesi ve Rusiye imperatorlıq mefküresiniñ zorbalıqnen yerleştirilmesii zemaneviy müstemlekecilik ekspansiyasınıñ doğrudan-doğru ifadesidir.

Ayatqa telüke, repressiv basqı ve erkeklerniñ işğalli orduğa mecburiy alınması biñlernen qırımtatarnı Vatanını terk etmege mecbur ete.

Böyle şaraitte qırımtatar halqınıñ tili, medeniyeti, tarihiy hatırası, insan küçü, milliy institutları ve siyasiy subyektivliginiñ saqlanuvı – insan aqlarınıñ qoruv meselesi degil, tamır halqınıñ fizikiy ve milliy sağ qalma meselesi ola.

Qırımtatar Milliy Meclisi şunı qayd ete: Qırımnıñ bütünley işğalden azat etilmesi ve Ukrayinanıñ halqara seviyede tanılğan sıñırlarında topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesi Ukrayina tamır halqlarınıñ saqlanuvı ve keleceginiñ esas şartıdır.

Aynı zamanda işğalden azat etüv yalıñız devlet bayrağınıñ ve yarımadada Ukrayina akimiyet organlarınıñ çalışmasınıñ ğayrıdan tiklenüvinen sıñırlanıp olamaz. O, qırımtatar halqınıñ bozulğan aqlarınıñ tam ğayrıdan tiklenilmesini közde tutmalı, şu cümleden, Ukrayina devletiniñ terkibinde öz muqadderatını belgilev aqqı, Vatanını terk etmege mecbur olğan şahıslarnıñ qaytarıluvı içün şaraitniñ yaratılmasını, til, tasil, medeniyet ve milliy institutlarnıñ ğayrıdan tiklenilmesini, em de Rusiyeniñ çoq asırlıq müstemleke siyasetiniñ aqibetlerini yeñilmesini közde tutmalı.

Ukrayina “Ukrayina tamır halqları aqqında” Ukrayina qanunını qabul etip, qırımtatar halqınıñ temsil organı olaraq Meclisniñ uquqiy statusını pekitti.

Şimdi bu qararlar kerçek ameliy mananen tolu olmaq kerek.

Devlet siyaseti tamır halqlarınıñ temsil organlarınıñ Qırım kelecegi aqqında qararlarnıñ qabul etilmesinde faal iştirakini, qırımtatar tili, tasil, medeniyet, media ve milliy institutlarnıñ sistematik desteklenmesini, cenk ve mecburiy köçürüv şaraitinde halqnıñ insan küçüni saqlap qalmasını temin etmek kerek.

Kelecek Qırım demokratik Ukrayinanıñ – er bir vatandaşnıñ aqları kefil etilgen ve tamır qırımtatar halqınıñ Ukrayina devletiniñ terkibinde öz-özüni belgilev aqqı tolusınen amelge keçirilgen yerniñ – ayırılmaz bir parçası olmaq kerek.

Dünya tamır halqları halqara künü Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Prezidiumı şuña çağıra:

devletler ve halqara teşkilâtlarnı – işğal etilgen Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ cinayetleriniñ kerekli şekilde qayd etilmesini temin etmege, onıñ demografik ve medeniy qurulışını deñiştirmek ıntıluvlarına qarşılıq köstermege, bütün vatandaş reineleriniñ ve siyasiy mabüslerniñ acele azat etilmesini talap etmege, tamır halqlarınıñ til ve medeniy özgünliginiñ saqlanmasına yardım etmege, em de Ukrayinanıñ Qırımnı tez vaqıtta işğalden qurtarması ve qırımtatar halqınıñ bozulğan aqlarını ğayrıdan tiklemesi içün er türlü arbiy, siyasiy ve iqtisadiy yardım kösmege;

Ukrayina devlet akimiyet organlarını – “Ukrayina tamır halqları aqqında” Ukrayina Qanunını tolusınen yerine ketirmege, olarnıñ temsil organlarını devlet siyasetiniñ şekillenmesinde kerçekten iştirak etmege ve tamır halqlarınıñ aqlarını ğayrıdan tiklev vazifeleriniñ Qırımnıñ işğalden azat etüv ve reintegratsiyasınıñ devlet strategiyasına integratsiyasını temin etmege;

Ukrayina ükümetini – Ukrayina tamır halqlarınıñ insan küçüni saqlav boyunca sistemalı devlet siyasetini işğal şaraitinde yerine ketirmege, olarnıñ tasil-til saası, medeniyeti, matbuat vastaları, temsil institutları ve vatandaş cemiyeti institutlarına daimiy destek köstermege;

Ukrayina vatandaş cemiyetini – Ukrayina tamır halqlarınen birdemlikni saqlamağa ve olarnıñ öz tarihiy toprağında özgünligini saqlap qalmaq ve inkişaf etmek ğayretlerine qol tutmağa.

Qırımtatar Milliy Meclisi ukrayin cemiyetini Dünya tamır halqları halqara kününen hayırlay ve öz toprağı, tili, medeniyeti, tarihiy hatırası ve serbestligi aqqını saylağan dünyanıñ bütün tamır halqları ile sarsılmaz birdemligini qayd ete.

Refat Çubarov

Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Reisi

2026 senesi arman ayınıñ 9-nci künü 

Kıyiv ş.