Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Prezidiumınıñ Qırımtatar halqınıñ genotsid fedalarını añma kününe (sürgünlikniñ 82-nci yıllığına) beyanatı

18.05.2026

Bugün, XX asırnıñ eñ deşetli cinayetlerinden biri – qırımtatar halqınıñ tuvğan toprağı Qırımdan zorbalıqnen sürgün etilmesiniñ 82 yılı keçti.

1944 senesi mayısnıñ 18-de çoqusı qadınlar, balalar, qartlar olğan 200 biñden ziyade qırımtatar evlerinden çekip alındı, yük vagonlarına mindirildi ve aman-aman yarım asır devam etken sürgünlikteki ölümge yollanıldı.

Sürgünlikniñ ilk yıllarında qırımtatar halqınıñ 46,2%-i elâk olıp, qırımtatar halqı facialı ğayıplarnı kördi, bugün de er qırımtatar qorantasında acınıp tura.

2015 senesi boş aynıñ 12-nde Ukrayina Yuqarı Şurasınıñ qararınen 1944 senesi qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgünligi genotsid olaraq tanıldı, mayısnıñ 18-i ise Qırımtatar halqınıñ genotsid fedalarını añma künü olaraq belgilendi.

1944 senesi Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ genotsid aktı olaraq tanılması aqqında qarar bugün Felemenk Qırallığı, Latviya Cumhuriyeti, Litvaniya Cumhuriyeti, Kanada, Poloniya Cumhuriyeti, Estoniya Cumhuriyeti ve Çehiya Cumhuriyetiniñ parlamentleri tarafından qabul etildi. Bundan ğayrı, Lüksemburg mebuslar palatası 1944 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünligini ve Qırımnıñ şimdiki Rusiye işğali şaraitinde insan aqlarınıñ muntazam bozulmasını takbih etken qararnı qabul etti.

Amma bugün tarih facialı bir qarışıqlıqnı köstere. 2014 senesi Qırımnıñ vaqtınca işğalinden berli on üçünci yıl devamında qırımtatar halqı kene de sistematik repressiyalar ve taqiplerge oğratıla. Kütleviy tintüvler, tevqifler, siyasiy sebeplerden taqipler, zorbalıqnen ğayıp etüvler, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetiniñ yasaq etilmesi, qırımtatar medeniyeti ve kimliginiñ yoq etilmesi, Qırım tarihınıñ bozuluvı boyunca areketler, tamır qırımtatar halqını öz toprağından quvıp çıqarmaq ve yoq etmek maqsadınen yapılğan Rusiye imperatorlıq siyasetiniñ devamıdır.

Rusiye Federatsiyasınıñ istilâcı devlet olaraq yapqan areketleri, Moskvanıñ qırımtatar halqı, Ukrayina ve ukrayin milletine nisbeten genotsid ameliyatınıñ devamı olaraq tanılmalı.

XX asırda SSCBniñ kommunistik rejimi tarafından yapılğan Holodomor ve Sürgünlik – genotsid cinayetleriniñ hatırasını saqlamaq, millionlarnen fedalarınıñ hatırasını ürmet etmek içün tek ahlâqiy vazife degil, aynı zamanda böyle cinayetlerniñ kelecekte tekrarlanmasına yol bermemek ve bugün Ukraina toprağında cenk cinayetleri ve insanlıqqa qarşı cinayetler yapqan şahıslarnıñ cezalandırılmasını temin etmek içün uquqiy şarttır.

Qırımtatar halqınıñ genotsid fedalarını añma künü Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Prezidiumı şunı bildire:

– 1944 senesi mayıs ayında sovet rejimi tarafından qırımtatar halqınıñ sürgünligi genotsid aktı ola, ve bu cinayetniñ sıñırlav müddeti yoq,

– vaqtınca işğal etilgen Qırımda taqip ve repressiyalar Rusiyeniñ qırımtatar halqını yoq etüvge yönelgen genotsid siyasetiniñ doğrudan devamı ve köstergiçidir,

– 1944 senesi mayıs ayında sovet rejimi tarafından yapılğan genotsidniñ dünyada resmiy tanılması, kelecekte böyle cinayetlerniñ tekrarlanmasına yol bermemek içün uquqiy şart ve Qırımnıñ Rusiye işğali şaraitinde yoq etilüv telükesi altında olğan tamır halqını qorçalamaq içün uquqiy bir yoldır.

Qırımtatar Milliy Meclisi qayd ete ki, tamır qırımtatar halqınıñ aqlarını ğayrıdan tiklemek ve insan aqlarını temin etmek tek Qırımnıñ işğalden azat etilmesi ve yarımada üzerinde Ukrayinanıñ suverenitetiniñ tam miqdarda ğayrıdan tiklenmesinen mümkün.

Şunıñ içün, bizim vazifelerimiz şulardır:

– Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ işğalden azat etilmesi;

– Ukrayinanıñ halqara seviyede tanılğan sıñırlarında topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenüvi;

– tamır qırımtatar halqınıñ öz muqadderatını tayin etüv ve Qırım toprağında yaşağan bütün Ukrayina vatandaşlarınıñ aq-uquqlarını ve serbestligini temin etüv şekli olaraq Qırımğa qırımtatar halqınıñ mustaqil Ukrayina terkibinde milliy-topraq muhtariyeti statusınıñ berilmesi;

– 1944 senesiniñ sürgünliginiñ genotsid olaraq halqara toplulıq tarafından tanılması.

Qırımtatar Milliy Meclisi halqara toplulıqqa muracaat etip, şuña çağıra:

– Rusiye Federatsiyası tarafından halqara uquqnıñ umumiy tanılğan printsip ve qaideleriniñ bozuluvını toqtatmağa, halqara toplulıqnıñ talaplarını yerine ketirmege, hususan işğalden qurtaruv ve Ukrayina devletiniñ suverenitetini ve topraq bütünliginiñ halqara seviyede tanılğan sıñırları çerçivesinde ğayrıdan tiklemek maqsadınen Ukrayinağa qol tutmağa ve Rusiye Federatsiyasına tecavuzcı devlet olaraq basqı yapmağa, bütün mümkün arbiy, sanktsiya, siyasiy-diplomatik ve iqtisadiy mehanizmlerni qullanmağa;

– BMTnıñ Tamır halqlarınıñ aqları beyannamesine köre, tamır halqlarınıñ, hususan qırımtatar halqınıñ, aqlarını qorçalamağa;

– mayısnıñ 18-nde qırımtatar halqınıñ genotsid fedalarınıñ hatırasını añmağa ve 1944 senesi Qırımdan qırımtatarlarnıñ sürgünligini qırımtatar halqınıñ genotsidi olaraq tanığan devletlerge qoşulmağa;

Qırımtatar halqı dayanıp, totalitar sovet rejimine qarşı cesürliknen küreşti. O, bugün de Ukrayina devletiniñ ayırılmaz parçası olğan ve olacaq Vatanına – Qırımğa – nisbeten öz itibarını ve sadıqlığını isbatlay.

Qırımtatar halqınıñ genotsid fedaları içün dua etemiz. Elâk olğanlar nur içinde yatsınlar.

Refat Çubarov

Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Reisi

2026 senesi mayıs ayınıñ 18-i

Kıyiv ş.