Refat Çubarov: “Tamır qırımtatar halqını qurtarmaq ve adaletni tiklemek içün tek yol – Qırımnıñ bütünley işğalden azat etilmesidir”

Çiçek ayınıñ 24-nde Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Tamır halqları meseleleri daimiy forumınıñ 25-inci sessiyası çerçivesinde “Devletlerara zıddiyetler şaraitinde tamır halqlarınıñ aqlarını temin etüv” mevzusında Qırımtatar Milliy Meclisi, BMT yanındaki Ukrayinanıñ daimiy temsilciligi ve Qırımtatar Resurs Merkeziniñ iştirakinen yan tedbir keçirildi.

Yan tedbirde çıqışta bulunğanlar arasında:

– Andriy Melnık, Birleşken Milletler TeşkilâtındakiUkrayinanıñ Daimiy Temsilcisi;

– Refat Çubarov, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Reisi;

– Hrıstına Ğayovışın, BMT yanındaki Ukrayinanıñ daimiy temsilcisiniñ muavini;

– Eskender Bariyev, Qırımtatar resurs merkeziniñ idare reisi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası;

– Pavlo Sulândziğa, Rusiye tamır halqlarınıñ halqara eyyeti (ICIPR);

– Lüdmıla Korotkıh, Qırımtatar resurs merkeziniñ uquqçısı.

Muzakere esnasında iştirakçiler işğal etilgen Qırımda qırımtatar halqınıñ kritik vaziyetini, 2014 senesi Qırımnıñ işğalinen  başlap, 2022 senesi tamır qırımtatar halqı içün tamır qırımtatar halqı içün rusiye-Ukrayina cenkiniñ aqibetlerini muzakere ettiler ve rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı silâlı tecavuzı neticesinde qırımtatar halqınıñ aqlarınıñ muntazam şekilde bozuluvını numayış ettiler.

Spikerlerniñ çıqışlarında cemaat liderleri ve faallerniñ taqip etilüvi, Meclisniñ qırımtatar halqınıñ temsiliy organı olaraq yasaq etilüvi, qanunsız askerlikke kütleviy çağıruv, Qırımnıñ arbiyleştirilüvi, vatandaş iştirak etüvi içün sıñırlanğan meydanğa diqqat ayırıldı.

Yan tedbirde apishanelerde ve müstemlekelerde de taqip etilgen ve azaplarğa oğrağan siyasiy mabüslerniñ ağır vaziyeti aydınlatıldı.

Tedbir iştirakçileri devam etken devletlerara zıddiyet şaraitinde qırımtatar halqınıñ öz muqadderatını belgilev aqqınıñ yerine ketirilmesi meselesini, tamır halqlarınıñ barışıq qurulmasında rolüni, zıddiyet şaraitinde olarnıñ qoruv mehanizmlerini, em de cenkniñ tamır halqlarınıñ ekosisteması ve sağlığına tesirini muzakere ettiler.

Pavlo Sulândziğanıñ çıqışı rusiye tamır halqlarınıñ felâketli vaziyetine, öz halqlarınıñ aqlarını qorçalamağa cesaret etken ve Ukrayinağa qarşı rusiye istilâsına qarşı çıqqan Rusiye tamır halqlarınıñ faalcileriniñ repressiya ve taqiplerine bağışlandı.

Tedbir Qırımtatar resurs merkezi tarafından Qırımtatar Milliy Meclisiniñ desteginen teşkil etildi.

---

Refat Çubarovnıñ Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Tamır halqları meseleleri daimiy forumınıñ 25-inci sessiyası çerçivesinde ötkerilgen yan tedbirde çıqışınıñ metiniñ qırımtatar tiline tercimesi aşağıda berilgen:

“Sözümniñ başında, bütün subetimiz çerçivesinde pek müim bir şeyni qayd etmege isteyim – rusiye-Ukrayina cenki 2014 senesi kiçik ayda Qırım işğalinen başlandı, 2022 senesi kiçik ayda ise, rusiye ordularınıñ istilâsı ve raketa-bombardıman ücümleri bütün Ukrayina toprağına yapılğanınen, sıcaq cenkke keçti.

Bunı unutmayıq. Bu on eki yıl devamında işğal etilgen Qırım halqara gumanitar uquqnı bütünley körmemezlikke urğan bir yerge çevirildi.

Tamır qırımtatar halqı işğalli akimiyetniñ resinesi olıp qaldı.

Halqara közeticilerniñ Qırımğa kirişiniñ olmaması yarımadanı insan aqlarınıñ qoruvı ceetinden Avropanıñ eñ qapalı ve telükeli yerlerinden biri yapa.

İşğal etilgen Qırımda istilâcı memleketniñ siyaseti SSCBniñ 1944 senesi yapqanı genotsidniñ doğrudan devamıdır. Siyasiy terror, kütleviy tintüvler, qırğınlıqlar, tevqifler ve apis cezaları, 2022 senesinden başlap ise adamlarnı mecburiy askerlikke kütleviy çağıraraq, işğalli rusiye akimiyeti Qırım ealisini maqsatnen deñiştirmege devam ete.

Qırımtatarlarnı yoq etüv ya da sürgün etüv arasında insaniyetsiz bir saylavğa oğratıp, Rusiye tamır qırımtatar halqını tarihiy vatanında bütünley yoq etmek maqsadını közde tuta.

Rusiye işğal etilgen Qırımnı tam bir uquqsızlıq alanına çevirdi, mında tamır qırımtatar halqına aitlik kerçekten de cinaiy sayıla. Meclisni “aşrıcı teşkilât” olaraq ilân etüv ve sistematik terror – tintüv, apis etüv ve azatlıqlarnıñ bastırılması – işğalcilerniñ “riayetkâr olmağan” halqnı yoq etüv resmiy siyasetiniñ aletleridir. Bu cinayetçilikke qarşı küreş degil de, qırımtatar halqınıñ rusiye işğaline qarşı zihniy qarşılığını bastırmaq içün devlet strategiyasıdır.

Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilüvi – tamır halqını öz qaideleri ve usulları boyunca teşkil etken temsil organından marum qaldırmaq, qırımtatarlarnıñ siyasiy subyektiligi ve qanuniy temsilciligini coyıp, tamır halqını işğalciniñ iradesine boysunğan uquqsız qavmiy azlıqqa çevirmek içün milletni başsız qaldırmaq ıntıluvıdır.

Bu sebepten Qırımnıñ bütün repressiyalarğa oğrağan sakinleri arasında qırımtatar siyasiy mabüsleriniñ sayısı bayağı arttı. Bu sebepten qırımtatar mekteplerinde ana tilini ögretmek yasaq etile. Bu sebepten de ealini deñiştirüv siyaseti başlandı: 12 yıllıq işğal devamında Qırımğa qanunsız sürette bir million Rusiye vatandaşı avuştırıldı.

Şimdi ise Rusiyeniñ Qırımdaki eñ ciddiy cinayetleri aqqında añlatacaqmız.

1. Qırımnıñ arbiyleştirilmesi.

Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Tamır halqlarınıñ aqları şartnamesiniñ 30-ncı maddesine binaen, tamır halqlarınıñ topraqlarında arbiy areketler olarnıñ serbest, evelden ve añlayışlı razılığı olmadan yapılmamalı.

Bu vaziyette Qırımnıñ arbiyleştirilüvi tek tehnikanıñ köçürilüvi degil. Bu, qırımtatar halqınıñ yaşayış yerini mahsus yoq etüvdir. Bu topraqnı istilâ içün qullanuv, onı milletniñ beşiklerinden gumanitar felâket alanına çevirmekte, bu ise BMTnıñ qaideleriniñ ve halqara gumanitar uquqınıñ qaba bozuluvıdır.

Arbiyleştirüv Qırımnıñ ekologik ve resurs tükânına da yol aça, çünki o, ealiden alınğan büyük tabiiy resurslarğa (suv, topraq, energiya) muhtac. Arbiy bazalar, poligonlar ve qapalı bölüklerniñ qurulması tamır halqınıñ ananeviy yaşayışını boza.

2. Mecburiy askerlikke kütleviy çağıruv.

İşğal etilgen Qırım sakinleriniñ Rusiye ordusına Ukrayinağa qarşı cenkte askerlikke çağırılmasi cenk cinayeti ve IV Jeneva şartnamesiniñ 51-inci maddesiniñ bozuluvıdır.

Qırımtatarlar içün bu yalıñız askerlikke kütleviy çağıruv degil, halqnı kütleviy şekilde yoq etmek ıntıluvıdır. İşğalli rusiye akimiyeti qırımtatarlarğa vatandaşları olğan Ukrayina devletine qarşı cenkleşmege zorlamağa tırışa. Neticesinde qırımtatarlar, Rusiye tarafından öz devletine – Ukrayinağa qarşı cenkte “top eti” olaraq qullanılmamaq içün Qırımnı terk etmege mecbur oldılar.

Qırımtatar halqınıñ temsiliy organı olğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ nazar noqtası deñişmey qala:

– Ukrayinanıñ topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesi oğrunda küreşine ve Qırımtatar halqınıñ mustaqil Ukrayina devletiniñ terkibinde Qırımnıñ milliy-topraq muhtariyeti şeklinde öz-özüni belgilev aqqına sadıqlıq;

– Qırımnı Rusiye toprağı olaraq tanımaq ıntıluvlarınıñ – em de-fakto, em de de-yure, kimniñ tarafından yapılğanına baqmadan – qabul etilmemesi;

– Ukrayina devleti ve tamır qırımtatar halqınıñ iştiraki ve razılığı olmadan yapılğan Qırım statusınen bağlı er angi añlaşmanıñ qanunsız olğanını tanıymız.

Biz dünyağa qırımtatar halqınıñ küreşi – qavmiy genotsid ve yañı sürgünlik siyasetine qarşı yaşayış aqqı içün küreş olğanını añlatmağa çağıramız. Tamır halqını qurtarmaq ve adaletni tiklemek içün tek yol – Qırımnıñ bütünley işğalden azat etilmesi ve qırımtatar halqınıñ yekâne Ukrayina terkibinde öz-özüni belgilev aqqınıñ yerine ketirilmesidir”.