BMTnıñ Tamır halqları meseleleri daimiy forumınıñ 25-nci sessiyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisiniñ çıqışı

22.04.2026

BMTnıñ Tamır halqları meseleleri daimiy forumınıñ 25-nci sessiyasınıñ ekinci künü «Hususan dava köntekstinde tamır halqlarınıñ sağlığını teminlemek» mevzusınıñ muzakeresine bağışlandı.

Mevzu boyunca çıqış yapqanlar:

– Verner H. Obermayer, Halqara sağlıq teşkilâtınıñ müdiri, Nyü-York;

– Pio Smit, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Eali fondu (programma) (UNFPA) idare etici müdiriniñ muavini;

– Markos Orelyana, Zeerli maddeler ve insan aqları mahsus muracaatçısı;

– Sandra Del Pino, PA Sağlıq teşkilâtınıñ bölüginiñ medeniy çeşitlik, sağlıq musaviyliginiñ içtimaiy ve ekologik determinantları mesleatçısı.

Mevzunıñ muzakeresinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov iştirak etti.

Refat Çubarov öz çıqışında Forum iştirakçileriniñ diqqatını işğal etilgen Qırım ve onıñ tamır halqınen bağlı aşağıdaki aspektlerge celp etti:

– «Rus işğalcileriniñ maqsadı – tamır qırımtatar halqını öz topraqlarından quvmaqtır. Rusiye qırımtatarlarğa nisbeten Rusiye imperiyası, soñra ise SSCB tarafından alıp barılğan genotsid siyasetini devam ete»,

– «Daima repressiyalar ve taqipler, yañı sürgünlikler telükesi qırımtatar halqınıñ kütleviy ruhiy travmatizatsiyasına ketire»,

– «İşğal etilgen Qırımnıñ rus işğalcileri tarafından askerleştirilmesi, askerlik ihtiyacları içün tamır halqınıñ topraqları ve resursları zapt etilmesi, yarımadanıñ ekologik degradatsiyası qırımtatarlarnıñ ve Qırımnıñ diger sakinleriniñ cismaniy sağlığını yoq etken faktorlardır».

– «Rus tecavuzcınıñ etraf müitni qorçalav ve qorçalav aqqına itibarsızlığı qırımtatar halqınıñ barlığınıñ biologik esaslarını yoq ete»,.

– “Repressiyalar ve Rusiye ordusına mecburiy askerlikke çağıruv qırımtatarlarnıñ mecburiy icretniñ yañı dalğasına ketirdi. Ailelerniñ ayırıluvı ve cemaat bağlarınıñ üzülmesi içtimaiy qurulışnı — halqnıñ ruhiy sağlığınıñ esasını yoq ete”.

– «Rus-ukrayin cenki ve on eki yıl devamında Qırım toprağı rus askerleri tarafından işğal etilmesi qırımtatar halqınıñ beden ve ruhiy sağlığını, em de er bir insannıñ ve bütün tamır halqınıñ ayatını telükege qoyğan tenqidiy destruktiv faktorğa çevirildi».

Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Reisi Refat Çubarovnıñ qırımtatar tiline tercime etilgen çıqışınıñ tolu metni:

Reis hanım, qardaşlar!

Men Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Reisi olaraq çıqış yapam.

Fırsattan faydalanıp, Daimiy Forumğa haber etem ki, 2026 senesi çiçek ayınıñ 3-de Ukrayina Ükümeti öz qararınen ve Ukrayina qanuncılığına binaen, Qırımtatar Milliy Meclisine qırımtatar halqınıñ temsiliy organınıñ uquqiy statusını berdi.

2014 senesinden berli Qırım Rusiyeniñ işğali altında bulunğan qırımtatar halqınıñ vaziyetini tasvir etmek içün büyük derecede qullanmaq mümkün olğan Kontseptual qaydnıñ müelliflerine teşekkür bildirem.

Rus işğalcileriniñ maqsadı tamır qırımtatar halqını öz topraqlarından quvmaqtır. Rusiye imperiyası ve soñra SSCB tarafından qırımtatarlarğa nisbeten genotsid siyasetini devam ettire.

Daimiy repressiyalar ve taqipler, yañı deportatsiya telükesi qırımtatar halqınıñ kütleviy ruhiy travmasına ketire.

İşğal etilgen Qırımnıñ rus işğalcileri tarafından askerleştirilmesi, tamır halqnıñ arbiy ihtiyacları içün topraqları ve resursları zapt etilmesi, yarımadanıñ ekologik degradatsiyası qırımtatarlarnıñ ve Qırımnıñ diger sakinleriniñ sağlığını bozğan alâmetlerdir.

Bütün bu bozuvlar «ontologik telükesizlik»ke ketire, qırımtatar halqı öz yaşağan müiti üzerinde nezaretni coya, onıñ ananeviy yaşayış sisteması yıqıla, ve, neticesinde, beden sağlığı zayıflaşa.

Rus agressorınıñ etraf müitni qorçalav ve qorçalav aqqına itibarsızlığı qırımtatar halqınıñ barlığınıñ biologik esaslarını yoq ete.

Repressiyalar ve Rusiye ordusına mecburiy askerlikke çağıruv qırımtatarlarnıñ yañı mecburiy icret dalğasınıñ sebebi oldı. Qorantalarnıñ ayırıluvı ve içtimaiy bağlarnıñ bozulması içtimaiy toqumanı – halqnıñ ruhiy sağlığınıñ esasını yoq ete.

Rus-ukrayin cenkleri ve on eki yıl devamında Qırım toprağınıñ rus askerleri tarafından işğal etilmesi qırımtatar halqınıñ fizikiy ve ruhiy sağlığını, em de er bir insannıñ ve bütün tamır halqınıñ ayatını telükege qoyğan tenqidiy yıqıcı faktorğa çevirildi.

Qırımtatar halqınıñ tiklenmesi ve sağlığını teminlemesi Qırımnıñ işğalden azat etilmesi, Ukrayinanıñ suvereniteti tiklenmeden, öz toprağında tamır qırımtatar halqınıñ bütün aq-uquqları riayetlenmeden mümkün degildir.

Diqqatıñız içün sağ oluñız.