Noman Çelebicihannıñ ölüminiñ 108-inci yıllığı

23.02.2026

Kiçik aynıñ 23-nde Ukrayinada ve dünyada qırımtatar milliy areketiniñ belli erbabı, zemaneviy qırımtatar siyasiy tüşüncesiniñ yaratıcılarından biri ve halqınıñ serbestligi ve menligi oğrunda küreşniñ timsali Noman Çelebicihannıñ hatırasını añalar.

Noman Çelebicihan tarihqa Qırım Halq Cumhuriyeti ükümetiniñ ilk reisi (1917-1918) ve Qırım, Litvaniya, Poloniya ve Belorusiye musulmanlarınıñ ilk müftisi olaraq kirdi. 1917 senesi o, fikirdeşlerinen beraber, demokratik esaslar esasında milliy devletçilikniñ teşkil etilmesini ilân etken Qırımtatar halqınıñ milliy Qurultayınıñ teşebbüsçilerinden biri oldı.

Çelebicihan, zamanından evel olğan inqilâbiy siyasiy ğayelerni ömürge keçirmek istegen edi. O, parlament cumhuriyeti, vatandaşlarnıñ cınıs, milliy ya da diniy mensüpligine baqmadan musaviyligi, tasil, medeniyet ve öz-özüni idare etüv inkişafını destekley edi. Qırımtatar halqınıñ öz-özüni belgilev ve öz milliy institutlarını qurma aqqını daimiy sürette qorçaladı.

Halqnıñ maneviy ve medeniy canlanuvına qoşqan issesiniñ emiyeti de müim edi. Müfti olaraq, diniy tasilniñ islâatına yardım etti. Öz başına türk maarifçisi İsmail Gasprinskiyniñ esasları esasında terbiyelengen o, yañı qırımtatar ziyalılarınıñ şekillenmesini faal sürette destekledi.

Noman Çelebicihan büyük bir edebiy miras qaldırdı. O, bugün de Vatanğa sadıqlıq antı kibi yañğırağan qırımtatarlarnıñ “Ant etkenmen” gimniniñ sözlerini yazdı.

1918 senesi kiçik ayda Noman Çelebicihan Aqyarda bolşevikler tarafından yaqalanıp, mahkemesiz öldürildi. Onıñ vahşiy öldürüvi, Sovet akimiyetiniñ qırımtatar halqına qarşı XX asırda yapqan cinayetleriniñ ilk facialı saifelerinden biri oldı.

Bir asırdan ziyade keçti, lâkin Noman Çelebicihannıñ – serbestlik, milliy menlik ve öz devletçiligi – ğayeleri alâ daa aktual olıp qala. Olar qırımtatar halqınıñ öz aqları oğrunda küreşinde yol köstergiçi olıp qalalar.

Noman Çelebicihannıñ hatırasını ürmet etip, Ukrayina iç birdemlik, ortaq tarihiy hatıra ve tamır qırımtatar halqınıñ öz tuvğan toprağında – serbest ukrayin Qırımda – aqlarınıñ temin etilmesiniñ müimligini tasdıqlay.