




{"id":26185,"date":"2011-10-05T16:16:00","date_gmt":"2011-10-05T13:16:00","guid":{"rendered":"http:\/\/qtmm.org\/?p=26185"},"modified":"2022-01-19T16:17:41","modified_gmt":"2022-01-19T13:17:41","slug":"coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\/","title":{"rendered":"\u00ab\u00c7oq q\u0131r\u0131mtatarlarda devlet olarn\u0131 ekinci dereceli insanlar s\u0131fat\u0131nda k\u00f6re, degen fikir peyda ola\u00bb, &#8211; Mustafa Cemilev"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>\u00dcrmetli devlet ve memleketimizde akkreditatsiya etilgen halqara te\u015fkil\u00e2tlarn\u0131\u00f1 vekilleri, cenap aliyleri! Han\u0131m ve beyefendiler!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Biz sizlerni vah\u015fiyane s\u00fcrg\u00fcnlik, genotsid ve aman-aman yar\u0131m as\u0131rl\u0131q icretten so\u00f1 tarihiy Vatan\u0131m\u0131z \u2013 Q\u0131r\u0131m\u011fa qayt\u0131p kelgen q\u0131r\u0131mtatar halq\u0131n\u0131\u00f1 aq-uquqlar\u0131n\u0131 \u011fayr\u0131dan tiklev meselesinde meydan\u011fa kelgen vaziyetten sizlerni de haberdar etmek i\u00e7\u00fcn bu k\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcvge davet ettik.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0131r\u0131mtatarlar sovet rejimine qar\u015f\u0131 \u00f6zlerini\u00f1 milliy ve grajdanl\u0131q aqlar\u0131 i\u00e7\u00fcn, \u00f6z yurtlar\u0131na qaytmaq uquq\u0131 i\u00e7\u00fcn k\u00fcre\u015f y\u0131llar\u0131nda defalarca cian cemaat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131na muracaat ettiler. SSSRde \u00f6z aqlar\u0131 i\u00e7\u00fcn k\u00fcre\u015fken insanlar\u011fa, \u015fu c\u00fcmleden q\u0131r\u0131mtatarlar\u0131na radiostantsiyalar, demokratik devletlerni\u00f1 siyasiy ve cemaat erbaplar\u0131 taraf\u0131ndan maneviy yard\u0131m k\u00f6sterilip, sovet akimiyetini\u00f1 basq\u0131s\u0131na o\u011fra\u011fan uquqqoruy\u0131c\u0131lar\u011fa qoltutuv komitetleri qurul\u011fan edi. B\u00fct\u00fcn bu areketler aqs\u0131mlan\u011fan halqlar\u011fa adalet tiklenecegine \u00fcm\u00fct ba\u011f\u0131\u015flap, sab\u0131q SSSRde qav\u011fas\u0131z k\u00fcre\u015f printsiplerini\u00f1 pekinmesine vesile old\u0131. Bug\u00fcn biz kene de demokratik memleketler ve halqara te\u015fkil\u00e2tlarn\u0131\u00f1 yard\u0131m\u0131na muhtacm\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p>Totalitar sovet rejimi endirilip, sovetler imperiyas\u0131n\u0131\u00f1 hudud\u0131nda mustaqil devletler meydan\u011fa ketirilgenine de 20 y\u0131l old\u0131. \u015eu mustaqil devletlerni\u00f1 baz\u0131lar\u0131 demokratiya ve iqtisadiy inki\u015faf yolunda suratnen, digerleri yava\u015f\u00e7araq areket eterek, baz\u0131lar\u0131nda sovet rejiminden \u00e7oq farq etmegen siyasetni al\u0131p baralar.<\/p>\n\n\n\n<p>Ukraina, tabiiy ki, \u00e7e\u015fit-t\u00fcrl\u00fc \u011fayr\u0131 fikirler i\u00e7\u00fcn evelkisi kibi basq\u0131 yap\u0131l\u011fan devletler s\u0131ras\u0131na kirmey. Aks alda men sizi\u00f1 qar\u015f\u0131\u00f1\u0131zda turmaz ve q\u0131r\u0131mtatar halq\u0131n\u0131\u00f1 problemleri husus\u0131nda s\u00f6ylep olamaz edim. Amma, tam\u0131rlar\u0131 sovet ke\u00e7mi\u015fine bar\u0131p toqun\u011fan bir \u00e7oq \u00e7ezilmegen problemler bizim memleketimizde de az degil. Bu problemlerni k\u00f6rmemezlik degil ki tek Ukrainan\u0131\u00f1 inki\u015faf\u0131na keder ete, cemiyette bar\u0131\u015f\u0131ql\u0131qn\u0131 da tel\u00fcke alt\u0131na b\u0131raqa.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6yle problemlerden biri, bizim fikrimizce, Q\u0131r\u0131mn\u0131\u00f1 as\u0131l halq\u0131 ol\u011fan q\u0131r\u0131mtatarlarn\u0131\u00f1 aq-uquqlar\u0131n\u0131 \u011fayr\u0131dan tiklevdir.<br>SSSR da\u011f\u0131l\u011fan so\u00f1 esasen Ukrainan\u0131\u00f1 te\u015febb\u00fcsi sayesinde Mustaqil devlet birligini\u00f1 azalar\u0131 ol\u011fan cumhuriyetler taraf\u0131ndan 1992 senesi okt\u00e2br 9-da &#8220;S\u00fcrg\u00fcn etilgen \u015fah\u0131slar, milliy azl\u0131qlar ve halqlarn\u0131\u00f1 uquqlar\u0131n\u0131 \u011fayr\u0131dan tiklevnen ba\u011fl\u0131 meseleler boyunca a\u00f1la\u015fma&#8221; (Bi\u015fkek a\u00f1la\u015fmas\u0131) imzalan\u011fan edi. L\u00e2kin on\u0131 imzala\u011fan baz\u0131 cumhuriyetler bu vesiqa\u011fa asl\u0131 da emiyet bermediler, Ukraina da o\u00f1a q\u0131smen riayet eterek, a\u00f1la\u015fman\u0131\u00f1 baz\u0131 maddeleri devlet qanunlar\u0131na ve 1996 senesi iy\u00fcn 28-de qabul etilgen Ukraina Anayasas\u0131n\u0131\u00f1 talaplar\u0131na uyma\u011fan\u0131n\u0131 mana\u00e7\u0131q etip k\u00f6sterdi. Albuki, belli ol\u011fan\u0131na k\u00f6re i\u00e7ki qanunlar ve imzalan\u011fan a\u00f1la\u015fmalarn\u0131\u00f1 biri-birine z\u0131t kel\u00fcvi allar\u0131nda halqara a\u00f1la\u015fmalar\u011fa \u00fcst\u00fcnlik berile.<\/p>\n\n\n\n<p>Biz Ukraina mustaqilligini\u00f1 deyerlik ilk k\u00fcnlerinden itibaren q\u0131r\u0131mtatar halq\u0131 uquqlar\u0131n\u0131\u00f1 \u011fayr\u0131dan tiklenmesi aqq\u0131ndaki qanunn\u0131\u00f1 qabul etilmesine t\u0131r\u0131\u015fam\u0131z. Ayn\u0131 zamanda biz SSSR devrinde bug\u00fcnki Ukraina topraqlar\u0131ndan s\u00fcrg\u00fcn etilgen bir s\u0131ra milliy azl\u0131qlarn\u0131\u00f1 da aqlar\u0131 tiklenilmesi l\u00e2zimligini qayd etemiz. Amma teess\u00fcf ki, biz k\u00f6rdigimiz \u00e7are-tedbirler, bun\u0131\u00f1 kibi de \u00d6BSE Aliy komissar\u0131n\u0131\u00f1 defalarca muracaat etkenine baqmadan qanun \u00f6yle de qabul etilmedi. Bundan da \u011fayr\u0131 2004 senesi zar-zornen qabul etilgen &#8220;Milliy mens\u00fcpligine k\u00f6re s\u00fcrg\u00fcn etilgen \u015fah\u0131slarn\u0131\u00f1 uquqlar\u0131n\u0131 \u011fayr\u0131dan tiklev aqq\u0131nda&#8221;ki Ukraina qanun\u0131 Prezident taraf\u0131ndan yasaqland\u0131 ve k\u00fc\u00e7ke kirmedi. Rusiye Federatsiyas\u0131nda ise &#8220;Repressirlengen halqlarn\u0131\u00f1 aqlanmas\u0131 aqq\u0131nda&#8221; qanun ta 1991 senesi aprel 26-da qabul etilgen edi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015ea\u015f\u0131lacaq bir vaziyet meydan\u011fa keldi. Bir taraftan Ukraina sab\u0131q sovetler hudud\u0131nda s\u00fcrg\u00fcn etilgen halqlarn\u0131\u00f1 avdetke aqq\u0131n\u0131 tan\u0131\u011fan ve olarn\u0131\u00f1 yerle\u015fmesine elinden kelgen yard\u0131mn\u0131 k\u00f6stergen yek\u00e2ne devlettir, diger taraftan ise \u2013 uquqlar\u0131 tar-mar etilgen q\u0131r\u0131mtatar halq\u0131 uquqlar\u0131n\u0131\u00f1 \u011fayr\u0131dan tiklenmesini teminlegen uquqiy bazan\u0131 qurmaqtan a\u00f1l\u0131 s\u00fcrette ba\u015f \u00e7ekmekte. Demek, Ukraina s\u00fcrg\u00fcn etilgenlerden aqs\u0131zlarca \u00e7ekip al\u0131n\u011fan mal-m\u00fclk\u00fcni, evi-barq\u0131n\u0131 ne qaytara ve ne de \u00f6dey. Amma s\u00fcrg\u00fcnlikten qaytqanlarn\u0131\u00f1 i\u00e7timaiy problemlerine er sene b\u00fccetten sermiya ay\u0131rmaqn\u0131 i\u015fand\u0131ra. Ay\u0131r\u0131l\u011fan sermiyalar ise o qadar azd\u0131r ki, bu insanlarn\u0131\u00f1 itiyaclar\u0131n\u0131\u00f1 pek az bir q\u0131sm\u0131n\u0131 qaplap ola. Mesel\u00e2, bu sene Ukraina Devlet b\u00fccetinden 23 million grivn\u00e2, yani 3 mln dollar\u011fa yaq\u0131n para ay\u0131r\u0131lmas\u0131 planla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Bu sermiyalar atta bir mektep binas\u0131n\u0131\u00f1 quruc\u0131l\u0131\u011f\u0131na bile yetmey.<\/p>\n\n\n\n<p>Em \u015fun\u0131 da qayd etmeli, sene endi bitmek \u00fczre, \u015fu vade etilgen 23 million grivn\u00e2dan daa bir grivn\u00e2 bile al\u0131nmad\u0131. Ukrainan\u0131\u00f1 2012 senesine b\u00fcceti leyhas\u0131nda s\u00fcrg\u00fcn etilgenlerni\u00f1 b\u00fct\u00fcn problemlerine toplam olaraq ancaq 25 million grivn\u00e2 ay\u0131r\u0131lmas\u0131 qararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Bu para suv a\u011flar\u0131, yollar\u0131, mektebi, tibbiyat m\u00fcessiseleri olma\u011fan 300 q\u0131r\u0131mtatar qasabas\u0131n\u0131\u00f1 itiyaclar\u0131n\u0131 qand\u0131rma\u011fa yetermi?<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eu seneni\u00f1 ba\u015f\u0131nda Ukraina Prezidenti taraf\u0131ndan Milletlerni\u00f1 i\u015fleri ve migratsiya boyunca devlet komiteti de l\u00e2\u011fv etildi, albu ki s\u00fcrg\u00fcnlikten qaytqanlarn\u0131\u00f1 meselelerini yal\u0131\u00f1\u0131z \u015fu nazirlik nezaret ete edi. B\u00f6yleliknen s\u00fcrg\u00fcn etilgenlerni\u00f1 Vatan\u011fa qaytuv ve yerle\u015f\u00fcvinde devletni\u00f1 i\u015ftiraki 2011 senesi umumen yoqqa \u00e7\u0131qar\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0131r\u0131mtatarlarn\u0131\u00f1 olsun k\u00f6y hocal\u0131\u011f\u0131 maqsadlar\u0131nda, olsun ev qurmaq i\u00e7\u00fcn topraq almaq uquqlar\u0131 da ciddiy tarzda bozula. Bu saada aqs\u0131zl\u0131qqa ta topraq isl\u00e2hat\u0131 ba\u015flan\u011fanda endi yol berilgen, so\u00f1ra ise Ukraina Topraq kodeksi qabul etilgende tasdiqland\u0131. On\u0131\u00f1 25-nci maddesine binaen devlet ve kommunal, k\u00f6y hocal\u0131\u011f\u0131 topraqlar\u0131n\u0131 hususiyle\u015ftir\u00fcvde tek \u015fu m\u00fcessiselerni\u00f1 hadimleri ya da olardan emekli ol\u011fanlar i\u015ftirak eteler. Demek, icretten qaytqanlarn\u0131\u00f1 esas q\u0131sm\u0131 topraq hususiyle\u015ftir\u00fcv ceryan\u0131nda i\u015ftirak etmek imk\u00e2n\u0131ndan mahrum etildi. Mesken qurmaq i\u00e7\u00fcn topraq damart\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa istegen insanlar bir \u00e7oq q\u0131y\u0131nl\u0131qlar\u011fa rastkeleler.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0131r\u0131mtatarlar qayt\u0131p kelgenini\u00f1 birinci y\u0131llar\u0131nda akimler olarn\u0131\u00f1 ev qurmaq i\u00e7\u00fcn topraq istegen arizalar\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fit mana\u00e7\u0131qlarnen red eterek, ayn\u0131 zamanda bo\u015f topraqlarn\u0131 ba\u015fqa millet adamlar\u0131na yazl\u0131q evleri ve ba\u011f\u00e7alar i\u00e7\u00fcn payla\u015ft\u0131r\u0131p ba\u015flad\u0131lar. Tek bir 1990-1991 senesi i\u00e7inde 150 bi\u00f1 topraq damart\u0131lar\u0131 berildi. Bundan maqsad \u2013 q\u0131r\u0131mtatarlar\u011fa bo\u015f topraq olma\u011fan\u0131n\u0131 k\u00f6stermek ve b\u00f6yleliknen avdetni toqtatmaq edi. Bu \u015faraitlerde q\u0131r\u0131mtatarlar bo\u015f topraqlarn\u0131 \u00f6z ba\u015flar\u0131na i\u015f\u011fal etmege mecbur old\u0131lar, bu ise \u00f6z nevbetinde uquqqoruv organlar\u0131 ile toqna\u015fuv\u011fa, q\u0131r\u0131mtatarlar\u0131na qar\u015f\u0131 qoyul\u011fan diger milletlernen a\u00f1la\u015f\u0131lmamazl\u0131qqa, neticede milletlerar munasebetlerni\u00f1 kerginle\u015fmesine al\u0131p keldi. Topraq davalar\u0131 al\u00e2 bu k\u00fcnge qadar devam etmekte.<\/p>\n\n\n\n<p>Al-az\u0131rda \u00f6z Vatan\u0131 Q\u0131r\u0131mda 280 bi\u00f1ge yaq\u0131n q\u0131r\u0131mtatar ya\u015famaqta. Bu ise muhtariyat ealisini\u00f1 13 fay\u0131z\u0131n\u0131 te\u015fkil ete. \u00c7e\u015fit mal\u00fcmatlar boyunca Q\u0131r\u0131mn\u0131\u00f1 t\u0131\u015f\u0131nda tahminen 120-150 bi\u00f1 adam qalmaqta. Olarn\u0131\u00f1 \u00f6z yurtlar\u0131na kendi k\u00fc\u00e7lerinen qaytma\u011fa, soy-aqrabalar\u0131 ve semetde\u015flerinen qavu\u015fma\u011fa imk\u00e2nlar\u0131 yoqt\u0131r. Bun\u0131\u00f1 sebebi birinci nevbette \u015funda ki, baz\u0131 cumhuriyetler Bi\u015fkek a\u00f1la\u015fmas\u0131n\u0131\u00f1 bu insanlar\u011fa g\u00f6\u00f1\u00fclli qaytma\u011fa \u015farait yaratuv aqq\u0131ndaki nizam\u0131na boysunmaylar.<\/p>\n\n\n\n<p>Kene paradoks. Bir taraftan, em devlet, em cemaat\u00e7\u0131l\u0131q demografik balansn\u0131\u00f1 bozuluv\u0131nen tel\u00e2\u015flanaraq, \u00e7e\u015fit t\u00fcrl\u00fc usullarnen, \u015fu c\u00fcmleden maddiy ra\u011fbetlegdir\u00fcvnen de, do\u011fuv \u00f6s\u00fcvine siltem bermege t\u0131r\u0131\u015fsalar, diger taraftan \u2013 q\u0131r\u0131mtatarlarn\u0131\u00f1 \u00f6z yurtuna qaytuv\u0131n\u0131 degil teminlemek, aksine on\u0131 toqtatmaq yollar\u0131n\u0131 t\u00fc\u015f\u00fcneler. Bundan da \u011fayr\u0131, vazifedar \u015fah\u0131slar ve siyaset\u00e7iler vaqt\u0131-vaqt\u0131nen q\u0131r\u0131mtatarlarn\u0131\u00f1 avdetini toqtatmaq kerek, demekten de \u00e7ekinmeyler. Baz\u0131lar\u0131 ise q\u0131r\u0131mtatar halq\u0131na nisbeten sovet rejimi yapqan cinayetni a\u00e7\u0131qtan-a\u00e7\u0131q aqlaylar.<\/p>\n\n\n\n<p>Albu ki, Ukraina mustaqilligi y\u0131llar\u0131nda q\u0131r\u0131mtatarlar ve olarn\u0131\u00f1 vek\u00e2letli organ\u0131 devletni\u00f1 taraf\u0131n\u0131 tutqan birlikli k\u00fc\u00e7 olaraq \u00e7\u0131q\u0131p, Q\u0131r\u0131mn\u0131 siyasiy separatizm bataql\u0131\u011f\u0131na ta\u015flama\u011fa t\u0131r\u0131\u015fqanlar\u011fa qar\u015f\u0131 turmaqtalar. \u015eun\u0131\u00f1 i\u00e7\u00fcn de bir \u00e7oq q\u0131r\u0131mtatarlarda devlet olarn\u0131 ekinci dereceli insanlar s\u0131fat\u0131nda k\u00f6re, degen fikir peyda ola.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0131r\u0131mtatarlarn\u0131 i\u015fke aluv, bilhassa devlet organlar\u0131na, i\u015fke aluv vaqt\u0131nda aqs\u0131mlav allar\u0131 eksilmek yerine, so\u00f1ki y\u0131llarda ep artmaqta.<br>Ukrainada areket etken saylav sistemas\u0131, bir s\u0131ra Avropa devletlerinden farql\u0131 olaraq, vek\u00e2letli organlarda milliy azl\u0131qlarn\u0131\u00f1 temsil etilmesine kefillik bermey. Se\u00e7imlerni\u00f1 proportsional sistemas\u0131 boyunca q\u0131r\u0131mtatarlar az say\u0131l\u0131 ol\u011fanlar\u0131ndan ve da\u011f\u0131n\u0131q alda yerle\u015fip, saylavda i\u015ftirak ete bilecek partiyan\u0131 qurup olama\u011fanlar\u0131ndan dolay\u0131 m\u0131tlaqa nas\u0131ld\u0131r umumukrain siyasiy partiya\u011fa, baz\u0131da on\u0131\u00f1 \u011fayelerini begenmeseler de, qo\u015fulma\u011fa mecburlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Eger de qurup ol\u011fanlar\u0131 taqdirde de qanunda talap olun\u011fan 3 fay\u0131zl\u0131q seviyege epsi bira\u011f\u0131zdan \u015fu partiya i\u00e7\u00fcn rey berseler bile, bu ise asl\u0131 da olacaq \u015fey degil, k\u00f6terilip olamazlar. Saylavlarn\u0131\u00f1 majoritar sistemas\u0131 bizler i\u00e7\u00fcn daa da ziyade keli\u015fmey, \u00e7\u00fcnki Q\u0131r\u0131mda q\u0131r\u0131mtatarlar da\u011f\u0131n\u0131q ya\u015faylar ve Ukraina parlamentine degil de, Q\u0131r\u0131m parlamentine bile namzetlerini saylamaq imk\u00e2n\u0131n\u0131 bergen say\u0131da degiller. Neticede, saylavlarn\u0131\u00f1 qar\u0131\u015f\u0131q sistemas\u0131 ol\u011fan\u0131-olaca\u011f\u0131 100 deputat\u0131 ol\u011fan Q\u0131r\u0131m Yuqar\u0131 \u015euras\u0131na tahminen 4-5 deputat yani muhtariyette ya\u015fa\u011fan q\u0131r\u0131mtatarn\u0131\u00f1 fay\u0131z nisbetinden \u00fc\u00e7 kere az vekilni saylaya bileler. \u0130\u015fte, ke\u00e7ken sene okt\u00e2br ay\u0131nda \u00f6z-\u00f6z\u00fcni idare et\u00fcv yerli organlar\u0131na ke\u00e7irilgen saylavlarda b\u00f6yle old\u0131. Majoritar sistema boyunca q\u0131r\u0131mtatarlar, 1998 senesi ol\u011fan\u0131 kibi, i\u00e7 bir deputatn\u0131 saylap olamaylar. Muhtariyatn\u0131\u00f1 icra akimiyet organlar\u0131nda da q\u0131r\u0131mtatarlar \u011fayet az say\u0131da temsil etilgendirler. Umumiy ealini\u00f1 13 fay\u0131z\u0131ndan ibaret ol\u011fan q\u0131r\u0131mtatarlar akimiyet qurumlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fqanlarn\u0131\u00f1 4-5 fay\u0131z\u0131n\u0131 te\u015fkil eteler, baz\u0131 idarelerde, mesel\u00e2 Devlet Tel\u00fckesizlik h\u0131zmetinde, g\u00fcmr\u00fck, mahkeme organlar\u0131nda q\u0131r\u0131mtatarlar asl\u0131 da yoqt\u0131r. Bu vaziyetni t\u00fczet\u00fcv boyunca i\u00e7 bir \u00e7are k\u00f6r\u00fclmey. Aksine, so\u00f1ki eki y\u0131l i\u00e7inde q\u0131r\u0131mtatarlarn\u0131\u00f1 temsilciligi daa da ziyade eksildi. \u0130dare saas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fqan bir \u00e7oq q\u0131r\u0131mtatarlar i\u015ften \u00e7\u0131qar\u0131l\u0131p, yerlerine Q\u0131r\u0131mn\u0131\u00f1 t\u0131\u015f\u0131ndan davet etilgen insanlar tayinlendi. Bu insanlar Ukrainan\u0131\u00f1 angi vil\u00e2yetinden kelgenini a\u00f1la\u011fand\u0131rs\u0131\u00f1\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u015fiddetli aqs\u0131mlavn\u0131 faqat az say\u0131l\u0131 milletlerni\u00f1 menfaatlar\u0131n\u0131 qor\u00e7alama\u011fan saylav sistemas\u0131 degil de, belki yar\u0131madada \u015fovinizm ve ksenofobiya kibi allarn\u0131\u00f1 y\u00fcksek seviyesi de qoz\u011famaqta. Yani, baz\u0131 vazifedar \u015fahs\u0131lar q\u0131r\u0131mtatarlar\u011fa daa sovet devrindekisi kibi munasebette bulunmaqtalar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bizni bug\u00fcnde-bug\u00fcn q\u0131r\u0131mtatarlarn\u0131\u00f1 sovet rejimi taraf\u0131ndan darma- da\u011f\u0131n etilgen milliy \u00f6zg\u00fcnligini saqlav, medeniy asabal\u0131\u011f\u0131n\u0131 qor\u00e7alav ve inki\u015faf ettir\u00fcv meselesi e\u00f1 ziyade raats\u0131zlamaqta. Vatan\u011fa qaytmaqta ol\u011fan q\u0131r\u0131mtatarlar b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131m\u0131zn\u0131 deyerlik tsifirden ba\u015flap \u011fayr\u0131dan tiklemek zorundam\u0131z. Yar\u0131m as\u0131rdan ziyade \u011furbetlikte ya\u015fap, balalar\u0131m\u0131zn\u0131 ana tilinde oqutmaq imk\u00e2n\u0131ndan marum edik<\/p>\n\n\n\n<p>Ukraina mustaqilligini\u00f1 20 y\u0131l\u0131 i\u00e7inde yerli akimiyetni\u00f1 qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131na baqmadan q\u0131r\u0131mtatarlar ana tilinde nas\u0131l da olsa tasil ala bilgen 15 milliy mektepni a\u00e7ma\u011fa nail old\u0131lar. Bularda mektep ya\u015fl\u0131 q\u0131r\u0131mtatar balalar\u0131n\u0131\u00f1 ancaq 10 fay\u0131z\u0131 oqup ola. Qal\u011fanlar\u0131 rus tilinde oqut\u0131l\u011fan mekteplerge qatnama\u011fa mecburlar. Eger de \u015fu balalarn\u0131\u00f1 ana-babalar\u0131 da ana tilinde tasil alma\u011fanlar\u0131n\u0131 k\u00f6z \u00f6g\u00fcne ketirsek, demek balalar ailede, evde ana tilinde qonu\u015falmaylar. Aqibette b\u00fct\u00fcn bir nesil milliy \u00f6zg\u00fcnlikni\u00f1 ay\u0131r\u0131lmaz al\u00e2meti ol\u011fan ana tilini coymaqta.<\/p>\n\n\n\n<p>Mektep ve medeniyet m\u00fcessiselerni\u00f1 quruc\u0131l\u0131\u011f\u0131nda biz halqara te\u015fkil\u00e2tlarlar ve baz\u0131 devletlerni\u00f1 akimiyetlerini\u00f1 yard\u0131m\u0131na bazanma\u011fa t\u0131r\u0131\u015fam\u0131z. Amma a\u00f1la\u015f\u0131lma\u011fan bir sebeplerge k\u00f6re Ukrainan\u0131\u00f1 ait nazirlikleri ve idareleri b\u00f6yle yard\u0131mn\u0131\u00f1 k\u00f6sterilmesine keder eteler. Bir baqqanda, halqara uquq taraf\u0131ndan cinayet olaraq tan\u0131l\u011fan areketke, q\u0131r\u0131mtatar halq\u0131n\u0131\u00f1 assimil\u00e2tsiyas\u0131na do\u011fru yol al\u0131n\u011fan kibi k\u00f6r\u00fcle.<\/p>\n\n\n\n<p>Ukraina akimiyeti aliy organlar\u0131nen muntazam s\u00fcrette ba\u011flanmaq imk\u00e2n\u0131n\u0131\u00f1 olma\u011fan\u0131 da bizlerni \u011fayet tel\u00e2\u015fland\u0131ra. 1999 senesi Ukraina Prezidenti \u00f6z uzur\u0131nda konsultativ bir organ olaraq Q\u0131r\u0131mtatar halq\u0131 vekillerini\u00f1 ke\u00f1e\u015fini meydan\u011fa ketir\u00fcv ferman\u0131n\u0131 imzala\u011fan edi. Bun\u0131\u00f1nen devlet q\u0131r\u0131mtatarlarn\u0131\u00f1 \u00f6zleri sayla\u011fan vek\u00e2letli organn\u0131 tan\u0131\u011fan\u0131n\u0131 bildire edi, \u00e7\u00fcnki meydan\u011fa ketirilgen Ke\u00f1e\u015f q\u0131r\u0131mtatarlar sayla\u011fan Meclis azalar\u0131ndan ibaret olmaq kerek. Bu, devlet Prezidentine q\u0131r\u0131mtatarlarn\u0131\u00f1 vekillerinen devaml\u0131 k\u00f6r\u00fc\u015fmek, mevcut meselelerni muzakere etmek ve ait idarelerge olarn\u0131\u00f1 edas\u0131 boyunca avale bermek imk\u00e2n\u0131n\u0131 yarata edi. Prezident saylavlar\u0131ndan so\u00f1 2010 senesi bu meselede vaziyet de\u00f1i\u015fti. Prezidentni\u00f1 ferman\u0131 m\u00fccibi Vekiller ke\u00f1e\u015fini\u00f1 \u015fekili de\u00f1i\u015fti ve o\u00f1a &#8220;halq vekilleri&#8221; s\u0131fat\u0131nda i\u00e7 bir kimse taraf\u0131ndan saylanma\u011fan ve demek ki, halqn\u0131 temsil etmege aqq\u0131 olma\u011fan insanlar kirsetildi. Erk\u00e2n\u0131 ya\u00f1\u0131lan\u011fan bu ke\u00f1e\u015fte azl\u0131qn\u0131 te\u015fkil etken Meclis azalar\u0131 onda bulunmaqtan vazge\u00e7tiler. B\u00f6yleliknen halq vekillerini\u00f1 devlet yuqar\u0131 organ\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131p kelgen mezhanizm bozuld\u0131. Ayn\u0131 zamanda q\u0131r\u0131mtatarlar aras\u0131na \u015f\u0131na qaqmaq, vek\u00e2letli organ\u0131n\u0131\u00f1 itibar\u0131n\u0131 t\u00fc\u015f\u00fcrmek, akimler taraf\u0131ndan &#8220;halq vekilleri&#8221; dep tayinlengen \u015fah\u0131slar\u011fa qoltutuv areketleri yap\u0131la.<\/p>\n\n\n\n<p>Ke\u00e7ken seneni\u00f1 dekabr ay\u0131nda Devlet milletler ve diniy i\u015fler boyunca komitet l\u00e2\u011fv etilmesi arfesinde yar\u0131madada Q\u0131r\u0131m musulmanlar\u0131n\u0131\u00f1 diniy idaresine boysunma\u011fan ve akimiyetni\u00f1 yard\u0131m\u0131 ile su\u00f1iy s\u00fcrette tizilgen bir qa\u00e7 musulman cemiyetinden ibaret parallel diniy idare tesis etildi. Yani biz endi sovetler devrinde k\u00f6rip-ke\u00e7irdigimiz usullar qullan\u0131lmaqta.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0131r\u0131mtatar halq\u0131n\u0131\u00f1 Qurultay\u0131 \u00f6z\u00fcni\u00f1 so\u00f1ki sessiyas\u0131nda Q\u0131r\u0131m ve on\u0131\u00f1 as\u0131l halq\u0131 &#8211; q\u0131r\u0131mtatar halq\u0131n\u0131\u00f1 problemleri boyunca, \u015fu problemlerni \u00e7ez\u00fcvde Ukraina\u011fa halqara cemaat\u00e7\u0131l\u0131qn\u0131\u00f1 diqqat\u0131n\u0131 celp etmek maqsad\u0131nda halqara forum ke\u00e7irmek kerek, degen hul\u00e2sa\u011fa keldi. Bu qarar al\u0131n\u011fan so\u00f1 Meclis yolba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 Kanada, AQ\u015e ve Avropan\u0131\u00f1 bir s\u0131ra memleketlerni\u00f1 devlet ve siyasiy erbaplar\u0131, halqara te\u015fkil\u00e2tlarn\u0131\u00f1 vekillerinen k\u00f6r\u00fc\u015ftiler. \u015eun\u0131 memn\u00fcniyetliknen qayd etmek ister edim ki, bizim forum ke\u00e7irmek \u011fayemiz b\u00fct\u00fcn bu k\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcvlerde maqullenip, yard\u0131m teklifleri de ya\u00f1\u011f\u0131rad\u0131. Do\u011frus\u0131n\u0131 aytsaq, mezk\u00fcr forumda i\u015ftiraki \u011fayet m\u00fcim ve zarur ol\u011fan Ukraina reberlerinden te\u015febb\u00fcsimizge daa kesen-kes cevap al\u0131p olamad\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcm\u00fct etemiz ki, devletimizde akkreditatsiya etilgen el\u00e7iler ve halqara te\u015fkil\u00e2tlarn\u0131\u00f1 vekilleri de bizge bu forumn\u0131 ke\u00e7irmemizde yard\u0131mc\u0131 olurlar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><strong>Diqqat\u0131\u00f1\u0131z i\u00e7\u00fcn te\u015fekk\u00fcr.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><strong>Okt\u00e2br 5&nbsp;k\u00fcn\u00fc<br>Kiev<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dcrmetli devlet ve memleketimizde akkreditatsiya etilgen halqara te\u015fkil\u00e2tlarn\u0131\u00f1 vekilleri, cenap aliyleri! Han\u0131m ve beyefendiler! Biz sizlerni vah\u015fiyane s\u00fcrg\u00fcnlik, genotsid ve aman-aman yar\u0131m as\u0131rl\u0131q icretten so\u00f1 tarihiy Vatan\u0131m\u0131z \u2013 Q\u0131r\u0131m\u011fa qayt\u0131p kelgen q\u0131r\u0131mtatar halq\u0131n\u0131\u00f1 aq-uquqlar\u0131n\u0131 \u011fayr\u0131dan tiklev meselesinde meydan\u011fa kelgen vaziyetten sizlerni de haberdar etmek i\u00e7\u00fcn bu k\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcvge davet ettik. Q\u0131r\u0131mtatarlar sovet rejimine qar\u015f\u0131 \u00f6zlerini\u00f1 milliy [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[265],"tags":[],"class_list":["post-26185","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-haberler"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>\u00ab\u00c7oq q\u0131r\u0131mtatarlarda devlet olarn\u0131 ekinci dereceli insanlar s\u0131fat\u0131nda k\u00f6re, degen fikir peyda ola\u00bb, - Mustafa Cemilev - \u041c\u0435\u0434\u0436\u043b\u0456\u0441<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/qtmm.org\/qt\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u00ab\u00c7oq q\u0131r\u0131mtatarlarda devlet olarn\u0131 ekinci dereceli insanlar s\u0131fat\u0131nda k\u00f6re, degen fikir peyda ola\u00bb, - Mustafa Cemilev - \u041c\u0435\u0434\u0436\u043b\u0456\u0441\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00dcrmetli devlet ve memleketimizde akkreditatsiya etilgen halqara te\u015fkil\u00e2tlarn\u0131\u00f1 vekilleri, cenap aliyleri! Han\u0131m ve beyefendiler! Biz sizlerni vah\u015fiyane s\u00fcrg\u00fcnlik, genotsid ve aman-aman yar\u0131m as\u0131rl\u0131q icretten so\u00f1 tarihiy Vatan\u0131m\u0131z \u2013 Q\u0131r\u0131m\u011fa qayt\u0131p kelgen q\u0131r\u0131mtatar halq\u0131n\u0131\u00f1 aq-uquqlar\u0131n\u0131 \u011fayr\u0131dan tiklev meselesinde meydan\u011fa kelgen vaziyetten sizlerni de haberdar etmek i\u00e7\u00fcn bu k\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcvge davet ettik. Q\u0131r\u0131mtatarlar sovet rejimine qar\u015f\u0131 \u00f6zlerini\u00f1 milliy [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/qtmm.org\/qt\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"\u041c\u0435\u0434\u0436\u043b\u0456\u0441\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/qtmm.info\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2011-10-05T13:16:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-01-19T13:17:41+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Developer\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Developer\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Developer\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/de562469f971dec226ac06e60bbf74a7\"},\"headline\":\"\u00ab\u00c7oq q\u0131r\u0131mtatarlarda devlet olarn\u0131 ekinci dereceli insanlar s\u0131fat\u0131nda k\u00f6re, degen fikir peyda ola\u00bb, &#8211; Mustafa Cemilev\",\"datePublished\":\"2011-10-05T13:16:00+00:00\",\"dateModified\":\"2022-01-19T13:17:41+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\\\/\"},\"wordCount\":2556,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Haberler\"],\"inLanguage\":\"qt\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\\\/\",\"name\":\"\u00ab\u00c7oq q\u0131r\u0131mtatarlarda devlet olarn\u0131 ekinci dereceli insanlar s\u0131fat\u0131nda k\u00f6re, degen fikir peyda ola\u00bb, - Mustafa Cemilev - \u041c\u0435\u0434\u0436\u043b\u0456\u0441\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2011-10-05T13:16:00+00:00\",\"dateModified\":\"2022-01-19T13:17:41+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"qt\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"\u0413\u043e\u043b\u043e\u0432\u043d\u0430\",\"item\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u00ab\u00c7oq q\u0131r\u0131mtatarlarda devlet olarn\u0131 ekinci dereceli insanlar s\u0131fat\u0131nda k\u00f6re, degen fikir peyda ola\u00bb, &#8211; Mustafa Cemilev\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/\",\"name\":\"\u041c\u0435\u0434\u0436\u043b\u0456\u0441\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"qt\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/#organization\",\"name\":\"\u041c\u0435\u0434\u0436\u043b\u0456\u0441\",\"url\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"qt\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/12\\\/ua-mejlis-logo-rgb.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/12\\\/ua-mejlis-logo-rgb.svg\",\"caption\":\"\u041c\u0435\u0434\u0436\u043b\u0456\u0441\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/qtmm.info\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/de562469f971dec226ac06e60bbf74a7\",\"name\":\"Developer\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"qt\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/392b4cc8fbfeb00b39dfeeab4ee6edded39ffd48e25858637e4765810300227e?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/392b4cc8fbfeb00b39dfeeab4ee6edded39ffd48e25858637e4765810300227e?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/392b4cc8fbfeb00b39dfeeab4ee6edded39ffd48e25858637e4765810300227e?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Developer\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/qtmm.org\\\/qt\\\/author\\\/Developer\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u00ab\u00c7oq q\u0131r\u0131mtatarlarda devlet olarn\u0131 ekinci dereceli insanlar s\u0131fat\u0131nda k\u00f6re, degen fikir peyda ola\u00bb, - Mustafa Cemilev - \u041c\u0435\u0434\u0436\u043b\u0456\u0441","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"\u00ab\u00c7oq q\u0131r\u0131mtatarlarda devlet olarn\u0131 ekinci dereceli insanlar s\u0131fat\u0131nda k\u00f6re, degen fikir peyda ola\u00bb, - Mustafa Cemilev - \u041c\u0435\u0434\u0436\u043b\u0456\u0441","og_description":"\u00dcrmetli devlet ve memleketimizde akkreditatsiya etilgen halqara te\u015fkil\u00e2tlarn\u0131\u00f1 vekilleri, cenap aliyleri! Han\u0131m ve beyefendiler! Biz sizlerni vah\u015fiyane s\u00fcrg\u00fcnlik, genotsid ve aman-aman yar\u0131m as\u0131rl\u0131q icretten so\u00f1 tarihiy Vatan\u0131m\u0131z \u2013 Q\u0131r\u0131m\u011fa qayt\u0131p kelgen q\u0131r\u0131mtatar halq\u0131n\u0131\u00f1 aq-uquqlar\u0131n\u0131 \u011fayr\u0131dan tiklev meselesinde meydan\u011fa kelgen vaziyetten sizlerni de haberdar etmek i\u00e7\u00fcn bu k\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcvge davet ettik. Q\u0131r\u0131mtatarlar sovet rejimine qar\u015f\u0131 \u00f6zlerini\u00f1 milliy [&hellip;]","og_url":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\/","og_site_name":"\u041c\u0435\u0434\u0436\u043b\u0456\u0441","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/qtmm.info\/","article_published_time":"2011-10-05T13:16:00+00:00","article_modified_time":"2022-01-19T13:17:41+00:00","author":"Developer","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Developer","Est. reading time":"13 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\/"},"author":{"name":"Developer","@id":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/#\/schema\/person\/de562469f971dec226ac06e60bbf74a7"},"headline":"\u00ab\u00c7oq q\u0131r\u0131mtatarlarda devlet olarn\u0131 ekinci dereceli insanlar s\u0131fat\u0131nda k\u00f6re, degen fikir peyda ola\u00bb, &#8211; Mustafa Cemilev","datePublished":"2011-10-05T13:16:00+00:00","dateModified":"2022-01-19T13:17:41+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\/"},"wordCount":2556,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/#organization"},"articleSection":["Haberler"],"inLanguage":"qt","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/qtmm.org\/qt\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\/","url":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\/","name":"\u00ab\u00c7oq q\u0131r\u0131mtatarlarda devlet olarn\u0131 ekinci dereceli insanlar s\u0131fat\u0131nda k\u00f6re, degen fikir peyda ola\u00bb, - Mustafa Cemilev - \u041c\u0435\u0434\u0436\u043b\u0456\u0441","isPartOf":{"@id":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/#website"},"datePublished":"2011-10-05T13:16:00+00:00","dateModified":"2022-01-19T13:17:41+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\/#breadcrumb"},"inLanguage":"qt","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/qtmm.org\/qt\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/coq-qirimtatarlarda-devlet-olarni-ekinci-dereceli-insanlar-sifatinda-kore-degen-fikir-peyda-ola-mustafa-cemilev\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"\u0413\u043e\u043b\u043e\u0432\u043d\u0430","item":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u00ab\u00c7oq q\u0131r\u0131mtatarlarda devlet olarn\u0131 ekinci dereceli insanlar s\u0131fat\u0131nda k\u00f6re, degen fikir peyda ola\u00bb, &#8211; Mustafa Cemilev"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/#website","url":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/","name":"\u041c\u0435\u0434\u0436\u043b\u0456\u0441","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"qt"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/#organization","name":"\u041c\u0435\u0434\u0436\u043b\u0456\u0441","url":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"qt","@id":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/qtmm.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/ua-mejlis-logo-rgb.svg","contentUrl":"https:\/\/qtmm.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/ua-mejlis-logo-rgb.svg","caption":"\u041c\u0435\u0434\u0436\u043b\u0456\u0441"},"image":{"@id":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/qtmm.info\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/#\/schema\/person\/de562469f971dec226ac06e60bbf74a7","name":"Developer","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"qt","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/392b4cc8fbfeb00b39dfeeab4ee6edded39ffd48e25858637e4765810300227e?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/392b4cc8fbfeb00b39dfeeab4ee6edded39ffd48e25858637e4765810300227e?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/392b4cc8fbfeb00b39dfeeab4ee6edded39ffd48e25858637e4765810300227e?s=96&d=mm&r=g","caption":"Developer"},"url":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/author\/Developer\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26185","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26185"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26185\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26186,"href":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26185\/revisions\/26186"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26185"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26185"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/qtmm.org\/qt\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=26185"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}